35 lat różnicy | 35 Jahre Unterschied

Haffuferbahn-pociag

… czyli kiedy uruchomiono Kolej Nadzalewową.

Daty otwarcia Kolei Nadzalewowej, jakie można odnaleźć w opracowaniach naukowych czy w internecie, rozciągają się między 1867 a 1902 rokiem. Trzydzieści pięć lat różnicy to naprawdę sporo, dlatego warto przyjrzeć się im bliżej.

[Die deutsche Version befindet sich darunter ↓]

Należy zacząć od tego, że rok 1867 (wymieniony np. w jednym z opracowań konserwatorskich), jest datą totalnie fantastyczną i nie mam pojęcia, co autor miał na myśli. W latach sześćdziesiątych, jakkolwiek w niektórych głowach mógł kiełkować pomysł poprowadzenia samodzielnej linii kolejowej wzdłuż zalewu – pomijam wcześniejszy pomysł budowy odcinka Kolei Wschodniej na tejże trasie – nie było jeszcze żadnych konkretnych planów odnośnie tej inwestycji.

Z kolei rok 1902 podała w swojej książeczce „Liebelei mi Kleinbahnen” Marga Garnich. Także w kilku innych opracowaniach jako datę uruchomienia HUB podaje się bliżej niesprecyzowany początek XX wieku.

Na szczęście najczęściej spotkać można poprawny rok otwarcia Kolei Nadzalewowej, czyli 1899. Prace wstępne ruszyły w 1896 roku, właściwa budowa – w 1897. Całą linię planowano zakończyć pod koniec roku następnego, jednak przeciągające się roboty spowodowały, że ostatecznie uruchomiono ją właśnie w samym końcu XIX wieku.

garnich

Fragment Kolei Nadzalewowej. Rysunek z książeczki M. Garnich „Liebelei mit der Kleinbahn”

O ile do tego momentu większość opracowań jest zgodna, o tyle kłopoty zaczynają się przy ustaleniu daty dziennej. Spotkałam się z naprawdę różnymi wariantami, jednak najczęściej pojawia się informacja, że odcinek Elbląg–Frombork uruchomiono 20 maja, zaś Frombork–Braniewo 7 września. Tak podaje w swoim opracowaniu o kolejach Prus Wschodnich i Zachodnich Siegfried Bufe, tak podaje w monografii o Kolei Wschodniej prof. Andrzej Piątkowski, tak podaje (a jakże!) polska Wikipedia*. Przyznam szczerze, że zasugerowana dwoma powyższymi autorami, sama podałam takie daty w mojej pracy licencjackiej. A był to błąd.

Daty same w sobie nie są złe – rzeczywiście były to pewne cezury w historii funkcjonowania Haffuferbahn – natomiast nie do końca zgadzają się wydarzenia, które się im przypisuje. Prace budowlane prowadzone były na całej linii jednocześnie, co więcej – odcinki leżące po wschodniej stronie sprawiały nawet mniej problemów niż te położone między Elblągiem a Fromborkiem (ze względu na większe oddalenie od niebezpiecznych wód Zalewu) i zostały ukończone wcześniej. Nie było zatem żadnych powodów, by przeciągać oddanie końcowego fragmentu trasy. 20 maja otwarto więc ruch osobowy, jednak nie na wymienianym odcinku, a na całej linii.

Pociągi Haffuferbahn kursują z Elbląga o 8.35, 13.30 (tymczasowo tylko w niedziele), 14.33 i 19.05 (tylko do Fromborka), z Braniewa (dworzec Kolei Wschodniej) o 10.50, 14.00 i 21.20 (tylko do Tolkmicka). Oprócz tego kursują pociągi o 6.05 z Tolkmicka do Braniewa, o 21.00 z Fromborka do Braniewa, o 4.46 z Fromborka do Elbląga i o 21.20 z Braniewa do Tolkmicka.

„Der Gesellige”, 20.05.1899

Jak można się wobec tego domyślić, druga data oznacza otwarcie ruchu towarowego (który notabene miał wystartować 1 lipca, ale przeciągające się odbiory techniczne kilkakrotnie opóźniały ten termin) oraz oddanie do eksploatacji miejskiego odcinka w Elblągu.

AZ2

Ogłoszenie w „Altpreussische Zeitung” z 8.08.1899. W tekście podano błędną datę roczną (1898).

Co ciekawe, mimo że pociągi kursowały już cztery miesiące, dopiero w połowie września urządzono oficjalne uroczystości z okazji uruchomienia kolei. Ale o tym innym razem.

* Na poprawę humoru dodam, że niemiecka również powiela ten błąd.

 

♦  ♦  ♦

 

… oder wann die Haffuferbahn wirklich in Gang gekommen ist.

In verschiedenen wissenschaftlichen Abhandlungen oder im Internet gibt es viele unterschiedliche Daten der Eröffnung der Haffuferbahn. Sie erstrecken sich vom Jahr 1867 bis zum 1902. Der Unterschied ist sehr groß, also es lohnt sich, sich ein bisschen näher diese Daten anzusehen.

 Beginnen wir mit dem Jahr 1867. Ich habe es in einem konservatorischen Bericht gefunden und ich muss zugeben, dass das ein total fantastisches Datum ist. Ich habe keine Ahnung, wo der Autor es erfand. Vielleicht in den sechziger Jahren hatten irgendwelche Personen erste zaghafte Ideen, um die Bahn entlang des Haffes zu bauen, aber es gab keine konkrete Pläne dafür. Ich übergehe hier natürlich den Einfall der Bau der Ostbahn in dieser Region.

Auf der anderen Seite gab Marga Garnich in „Liebelei mi Kleinbahnen” den Jahr 1902 an. Nicht näher erklärt „der Anfang des zwanzigsten Jahrhunderts“ erscheint auch in einigen anderen Publikationen. Alle sind falsch.

Aber zum Glück am meisten erblickt man ein korrektes Datum – die HUB ist in 1899 eröffnet worden. Die Vorarbeiten sind im 1896 im Gang gekommen, die Bau ein Jahr später. Die Arbeiten sollten im 1898 beendet werden, dennoch wegen der zahlreichen Schwierigkeiten war die Bahnlinie erst am Ende des neunzigsten Jahrhunderts fertig.

garnich

Ein Teil der Haffuferbahn von M. Garnich „Liebelei mit der Kleinbahn”

Die Feststellung des korrekten Datums ist aber schwieriger. Ich habe viele verschiedene Variante gesehen und am öftesten gibt es Folgendes: die Strecke Elbing–Frauenburg wurde am 20 Mai geöffnet, die Strecke Frauenburg–Braunsberg – am 7 September. Obwohl diese Daten selbst nicht falsch sind, weil sie wirklich gewisse Wendepunkte im Betrieb der Haffuferbahn waren, hängen sie mit ein bisschen anderen Ereignisse.

Die Bauarbeiten wurden gleichzeitig auf der ganzen Bahnlinie geführt, vielmehr – die östliche Strecken bereiteten sogar wenige Probleme als die gelegene zwischen Elbing und Frauenburg (wegen der größeren Entfernung von dem Frischen Haff) und sie waren früher fertig. Es gab also keine Ursachen, um diese endliche Abschnitt vier Monate später zu öffnen. Am 20 Mai wurde folglich den Personenverkehr auf dem ganzen Strecke der HUB aufgenommen.

Die Züge auf der Haffuferbahn fahren von Elbing um 8.35 Vorm., 1.30 Nachm. (vorläufig nur Sonntags), 2.33 Nachm. und 7.05 Abends (nur bis Frauenburg), von Braunsberg (Ostbahnhof) um 10.15 Vorm., 2 Nachm. und 9.20 Abends (nur bis Tolkemit). Außerdem fahren Züge 6.05 Vorm. von Tolkemit bis Braunsberg, 4.46 Morgens von Frauenburg bis Elbing und 9.20 Abends von Braunsberg bis Tolkemit.

„Der Gesellige”, 20.05.1899

Wie kann man leicht ahnen, das zweite Datum bedeutet Eröffnung des Güterverkehr (übrigens, der sollte am 1 Juli in Betrieb genommen werden, aber schleppende betriebstechnische Abnahmen wiederholt verspätete diesen Termin) und dessen in der Stadt Elbing gelegenen Teilstrecke.

AZ2

Die Anzeige in der „Altpreussische Zeitung” vom 8.08.1899. Im Text gibt es ein falsches Datum (1898).

Interessanterweise, obwohl die Züge schon vier Monate verkehrten, organisierte der Vorstand erst Mitte September offizielle Feier anlässlich der Eröffnung der Haffuferbahn. Darüber erzähle ich ein anderes Mal.

Reklamy